ปัญญาชาวบ้านได้ก่อเกิดและสืบทอดกันมาในชุมชนหมู่บ้าน เมื่อหมู่บ้านเปลี่ยนแปลงไปพร้อมกับสังคมสมัยใหม่ ภูมิปัญญาชาวบ้านก็มีการปรับตัวเช่นเดียวกัน

ภูมิปัญญาในอดีต

ปัจจุบัน

การรักษาพื้นบ้านบางอย่าง การใช้ยาสมุนไพรบางชนิด เมื่อหมอยาที่เก่งๆ ได้เสียชีวิตโดยไม่ได้ถ่ายทอดให้กับคนอื่น หรือถ่ายทอด แต่คนต่อมาไม่ได้ปฏิบัติ เพราะชาวบ้านไม่นิยมเหมือนเมื่อก่อน และไม่ได้รับความเชื่อถือ

ใช้ยาสมัยใหม่และไปหาหมอที่โรงพยาบาลหรือคลินิก

ในการทำมาหากินใช้แรงงานคน ควาย เกวียน

ในการทำมาหากินมีการใช้เทคโนโลยีทันสมัย ใช้รถไถ

การลงแขกทำนาและปลูกสร้างบ้านเรือน

มีการจ้างงานกันมากขึ้น แรงงานก็หายากกว่าแต่ก่อน

ผู้คนทำมาหากินอยู่บ้านเกิดไม่มีการอพยพย้ายถิ่น หรืออพยพในพื้นที่ใกล้ มีงานบุญประเพณีประจำปี

ผู้คนอพยพย้ายถิ่น บ้างก็เข้าเมือง บ้างก็ไปทำงานที่อื่น ประเพณีงานบุญก็เหลือไม่มาก ทำได้ก็ต่อเมื่อลูกหลานที่จากบ้านไปทำงานกลับมาเยี่ยมบ้านในเทศกาลสำคัญๆ เช่น ปีใหม่ สงกรานต์ เข้าพรรษา เป็นต้น

วัด พระสงฆ์ และคนเฒ่าคนแก่ มีบทบาทมากในชุมชน โดยเฉพาะในด้านการศึกษา

สังคมสมัยใหม่มีระบบการศึกษาในโรงเรียน มีอนามัยและโรงพยาบาลมีโรงหนัง วิทยุ โทรทัศน์ และเครื่องบันเทิงต่างๆ ทำให้ชีวิตทางสังคมของชุมชนหมู่บ้านเปลี่ยนไป มีตำรวจ มีโรงมีศาล มีเจ้าหน้าที่ราชการฝ่ายปกครอง ฝ่ายพัฒนา และอื่นๆ เข้าไปในหมู่บ้าน


***ภูมิปัญญาในอดีตอาจมีความล้าสมัยเมื่อเทียบกับวิทยาการที่ก้าวหน้าในปัจจุบัน แต่มนุษย์ต้องตระหนักเสมอว่า ภูมิปัญญาในอดีตได้มาจากธรรมชาติ ในรูปแบบของการเกื้อกูลกัน โดยไม่มีความคิดในเชิงการค้าหรือผลประโยชน์ทางธุรกิจ และเป็นพื้นฐานในการพัฒนาสู่วิทยาการที่ทันสมัยในปัจจุบัน***

ภูมิปัญญาชาวบ้านเป็นความรู้ความสามารถที่บรรพบุรุษได้สร้างสรรค์และถ่ายทอดมาให้เรา มีวิธีการหลายอย่างที่ทำให้ความรู้เหล่านี้เกิดประโยชน์แก่สังคมปัจจุบัน คือ

- การอนุรักษ์ คือ การบำรุงรักษาสิ่งที่ดีงามไว้เช่น ประเพณีต่าง ๆ หัตถกรรม และคุณค่าหรือการปฏิบัติตนเพื่อความสัมพันธ์อันดีกับคนและสิ่งแวดล้อม

- การฟื้นฟู คือ การรื้อฟื้นสิ่งที่ดีงามที่หายไป เลิกไป หรือกำลังจะเลิก ให้กลับมาเป็นประโยชน์ เช่นการรื้อฟื้นดนตรีไทย

-การประยุกต์ คือ  การปรับหรือการผสมผสานความรู้เก่ากับความรู้ใหม่เข้าด้วยกัน ให้เหมาะสมกับสมัยใหม่ เช่น การใช้ยาสมุนไพรในโรงพยาบาล ประสานกับการรักษาสมัยใหม่ การทำพิธีบวชต้นไม้ เพื่อให้เกิดสำนึกการอนุรักษ์ธรรมชาติ รักษาป่ามากยิ่งขึ้น การประยุกต์ประเพณีการทำบุญข้าวเปลือกที่วัด มาเป็นการสร้างธนาคารข้าว เพื่อช่วยเหลือผู้ที่ขาดแคลน

-การสร้างใหม่ คือ การค้นคิดใหม่ที่สัมพันธ์กับความรู้ดั้งเดิม เช่น การประดิษฐ์โปงลาง การคิดโครงการพัฒนาเพื่อแก้ไขปัญหาของชุมชน โดยอาศัยคุณค่าความเอื้ออาทรที่ชาวบ้านเคยมีต่อกันมาหารูปแบบใหม่ เช่น การสร้างธนาคารข้าว ธนาคารโคกระบือ การรวมกลุ่มแม่บ้าน  เยาวชน เพื่อทำกิจกรรมกันอย่างมีระบบมากยิ่งขึ้น (สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ เล่ม 19, 2540)

*ภูมิปัญญาชาวบ้านจำเป็นต้องมีการอนุรักษ์ ฟื้นฟู พัฒนา และสร้างใหม่ โดยน่าจะอยู่บนพื้นฐานการวิจัยที่น่าเชื่อถือทางวิทยาศาสตร์และไม่มีผลประโยชน์อื่นๆ แอบแฝง *


ภูมิปัญญาชาวบ้านกับวิทยาศาสตร์ยุคใหม่

เปรียบเทียบระหว่างภูมิปัญญาชาวบ้านและองค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์

Table 1 - Comparisons between traditional and scientific knowledge styles

Indigenous Knowledge

Scientific Knowledge

Assumed to be the truth

Assumed to be a best approximation

Sacred and secular together

Secular only

Teaching through storytelling

Didactic

Learning by doing and experiencing

Fearning by formal education

Oral or visual

Written

Integrated, based on a whole system

Analytical, based on subsets of the whole

Intuitive

Model-  or hypothesis-based

Holistic

Reductionist

Subjective

Objective

Experiential

Positivist


Table 2 - Comparisons between traditional and scientific knowledge in use

 

Indigenous Knowledge

Scientific Knowledge

Lengthy acquisition

Rapid acquisition

Long-term wisdom

Short-term prediction

Powerful prediction in local areas

Powerful predictability in natural principles

Weak in predictive principles in distant areas

Weak in local areas of knowledge

Models based on cycles

Linear modeling as first approximation

Explanations based on examples, anecdotes, parables

Explanations bases on hypothesis, theories, laws

Classification:

  • a mix of ecological and use
  • non-hierachical differentiation
  • includes everything natural and supernatural

Classification:

  • based on phylogenic relationships
  • hierarchical differentiation
  • excludes the supernatural

วันจันทร์, 30 มีนาคม 2558 21:39 by bio02
วันจันทร์, 30 มีนาคม 2558 21:26 by bio02

link วิทยาศาสตร์

รวม link ที่น่าสนใจทั้งในและต่างประเทศ เพื่อค้นคว้าหาข้อมูลที่ต้องการทางด้านวิทยาศาสตร์

ดูลิงค์ทั้งหมด

link คณิตศาสตร์

รวม link ที่น่าสนใจทั้งในและต่างประเทศ เพื่อค้นคว้าหาข้อมูลที่ต้องการทางด้านคณิตศาสตร์

ดูลิงค์ทั้งหมด
UNESCO Bangkok

ICT in Education newsletter

SEAMEO Congress

Programme with Presentations

Black Ribbon